معناي لغوی حلم



لغت شناس برجسته قرآن،راغب،در كتاب مفردات چنين بيان داشته كه:« حلم به معناي خويشتن داراي به هنگام غضب است، و از آن جا كه اين حالت از عقل و خِرَد ناشي مي شود گاه به معناي عقل و خرد نيز به كار رفته است.» خداي تعالي در قرآن كريم مي فرمايد:« أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلامُهُم‏...» مفسران چنين گفته اند كه أحلام، در اين آيه يعني عقلهايشان فرمانشان مي دهد، معني "حِلم" درحقيقت علم و خِرَد نيست.ولي آنرا بعقل تفسير كرده اند زيرا حلم يكي از اسباب و لوازم عقل است. و فعل اين واژه - حَلُمَ، حَلَّمَهُ العقلُ و تَحَلَّمَ- است [ بردبار شد وعقل و خرد او را بردبار و شكيبا كرد‍]بنابر اين انسان داراي حلم كسي است كه در عين توانايي، در هيچ كاري شتاب نمي كند و در كيفر مجرمان شتاب زده نمي شود، روحي بزرگ دارد و بر خشم و احساسات خو مسلط است.چنان كه در روايت آمده شخصي از امام حسن مجتبي (علیه السّلام) سؤال كرد: حلم چيست؟ فرمودند:« الْحِلْمُ كَظْمُ الْغَيْظِ وَ مِلْكُ النَّفْسِ»: فرو بردن خشم و تسلط بر خويشتن است.(5) و بر همين اساس حضرت علي (علیه السّلام) فرمودند:« لا حِلمَ كالصَّبرِ و الصُمتِ»: هيچ حلمي مانند استقامت و سكوت نيست.(6) بنابراين استقامت و كنترل زبان، از شاخه هاي مهم حلم است، پس حلم مفهومي ضد عجز وتسليم نيز دارد.
پی نوشت:
5.بحار الانوار،ج 78، ص102
6. همان، ج 77، ص 78