4- ايمان به معاد

قرآن كتاب انسان‏سازى و تربيت است و در اين مسير قسمت مهمى از مسايل تربيتى را از طريق ايمان به معاد و توجه به حساب و قيامت، تعقيب‏ نموده است.

قرآن حدود 1400 بار از مساله‏ى معاد و خصوصيات آن سخن به ميان آورده است. و بيش از يك ششم قرآن، انسان‏ها را به معاد و ياد روز رستاخيز دعوت مى‏نمايد.

ايمان به معاد يعنى ايمان به يك زندگى ابدى كه همه چيز آن از روى حساب است. ايمان به معاد يعنى ايمان به دريافت كيفر و پاداش اعمالى كه ما در دنيا انجام داده‏ايم. يعنى هيچكدام از نيكى‏ها و بدى‏هاى ما نابود و فانى نمى‏شود، بلكه انسان در گرو اعمال خود است. چنين عقيده‏اى نقش عميقى در پرورش روح انسان دارد.

در اينجا به عنوان نمونه به ذكر چند آيه مى‏پردازيم:
«يوم تجد كل نفس ماعملت من خير محضراً و ما عملت من سوء» «1»
«روز قيامت روزى است كه هر كس آنچه را از كار نيك يا بد انجام داده حاضر مى‏بيند.»

«خشعاً ابصارهم يخرجون من الاجداث كانهم جراد منتشر» «2»
«انسان‏ها از قبرها بيرون مى‏آيند، در حالى كه چشمهايشان (از وحشت) خاشع و به زير افتاده است و همچون ملخ‏هاى پراكنده (بى‏هدف) به هر سو مى‏دوند.»

«يوم يَفِرّ المَرءُ مِن أخيه و امّه و أبِيه و صاحِبَته وَ بَنيه لِكلّ امرءٍ مِنهم يَومَئذٍ شأنٌ يُغنِيه» «3»
«در آن روز انسان از برادر خود فرار مى‏كند و (نيز) از پدر و مادرش، و از زن و فرزندانش مى‏گريزد و هر كس در وضعى قرار دارد كه او را به خود مشغول كرده است.»

اين آيات چند نمونه از صدها آيات قرآن درباره روز قيامت است.

روزى كه ندامتگاه گنهكاران است. روزى كه راه برگشت و راه فرار در آن نيست، روزى كه همه اعمال مردم در كارنامه‏هايشان ثبت است.
مهم اين است كه ما معاد را فراموش نكنيم و همواره به ياد آن باشيم، گرچه ايمان و يقين قطعى به آن نداشته باشيم، بلكه ظن و گمان به آن داشته باشيم، براى تربيت كافى است. چنانكه مى‏خوانيم:

«ألا يَظنّ اولئك انّهم مَبعُوثون لِيَوم عَظيم يَومَ يَقومُ النّاس لِربّ العالَمين» «4»
«آيا اين كم فروشان گمان نمى‏كنند كه در روز بزرگى برانگيخته خواهند شد، روزى كه همه مردم در پيشگاه پروردگار برانگيخته خواهند شد.»
__________________________________________________
(1). آل عمران/ 30. نظير اين مطلب در آيه 49 كهف نيز آمده است‏
(2). قمر/ 8
(3). عبس/ 34- 37
(4). مطففين/ 5- 7