(آيه 3)- سپس سوگندها را ادامه داده، مىافزايد: «و به زوج و فرد» (و الشفع و الوتر).
در تفسير «شفع» و «وتر» (زوج و فرد) در اين آيه بالغ برسى و شش قول نقل كردهاند ولى دو معنى از همه مناسبتر است.
نخست اين كه: منظور روز عيد قربان و روز عرفه باشد كه با شبهاى دهگانه آغاز ذى الحجه مناسبت كامل دارد، و مهمترين قسمتهاى مناسك حج در آنها انجام مىشود.
دوم اين كه منظور همان نماز شفع و وتر است كه در آخر نافله شب خوانده مىشود و اين با سوگند به فجر- كه وقت سحرگاهان و وقت راز و نياز به درگاه پروردگار است- مناسب است بخصوص اين كه هر دو تفسير در رواياتى كه از معصومين نقل شده نيز وارد است.
(آيه 4)- و بالاخره در آخرين سوگند، مىفرمايد: «و به شب هنگامى كه (به سوى روشنائى روز) حركت مىكند سوگند» (و الليل اذا يسر). كه پروردگارت در كمين ظالمان است! گوئى شب موجود زندهاى است و داراى حس و حركت كه در تاريكى خود گام بر مىدارد، و به سوى صبحى روشن حركت مىكند.
اگر الف و لام «اللّيل» به معنى عموم باشد تمام شبها را شامل مىشود كه خود آيتى است از آيات خدا، و پديدهاى است از پديدههاى مهم آفرينش.
و اگر الف و لام آن عهد باشد اشاره به شب معينى است، و به تناسب سوگندهاى گذشته منظور شب عيد قربان است كه حاجيان از عرفات به «مزدلفه» (مشعر الحرام) و بعد از گذراندن شب در آن وادى مقدس به هنگام طلوع آفتاب به سوى سرزمين منى روان مىشوند- اين تفسير در رواياتى كه از معصومين نقل شده نيز آمده است.
به هر حال شب از آيات عظمت الهى است، و از موضوعات پر اهميت عالم هستى، شب حرارت هوا را تعديل مىكند، و به همه موجودات آرامش مىبخشد، و جوّ آرامى براى راز و نياز به درگاه خدا فراهم مىسازد.
به هر حال پيوند اين قسمهاى پنجگانه (سوگند به فجر، و شبهاى دهگانه، و زوج و فرد و شب به هنگامى كه حركت مىكند) در صورتى كه همه را ناظر به ايام ذى الحجه و مراسم بزرگ حج بدانيم روشن است.
در غير اين صورت اشاره به مجموعهاى از حوادث مهم عالم تكوين و تشريع شده كه نشانههايى هستند از عظمت خداوند و پديدههايى هستند شگفت انگيز در عالم هستى.
