موضوع: سوره اخلاص [112]

2- شاخه‏هاى پربار توحيد:

معمولا براى توحيد چهار شاخه ذكر مى‏كنند:

الف) توحيد ذات‏
(آنچه در بالا شرح داده شده).

ب) توحيد صفات‏
يعنى خداوند نه صفاتش زائد بر ذات اوست، و نه جدا از يكديگرند، بلكه وجودى است تمامش علم، تمامش قدرت، تمامش ازليت و ابديت.

اگر غير از اين باشد لازمه‏اش تركيب است، و اگر مركب باشد محتاج به اجزا مى‏شود و شى‏ء محتاج هرگز واجب الوجود نخواهد بود.

ج) توحيد افعالى‏
يعنى هر وجودى، هر حركتى، هر فعلى در عالم است به ذات پاك خدا بر مى‏گردد حتى افعالى كه از ما سر مى‏زند به يك معنى از اوست، او به ما قدرت و اختيار و آزادى اراده داده، بنابر اين در عين حال كه ما فاعل افعال خود هستيم، و در مقابل آن مسؤوليم، از يك نظر فاعل خداوند است، زيرا همه آنچه داريم به او باز مى‏گردد.

د) توحيد در عبادت:
يعنى تنها بايد او را پرستش كرد و غير او شايسته عبوديت نيست، چرا كه عبادت بايد براى كسى باشد كه كمال مطلق و مطلق كمال است، كسى كه از همگان بى‏نياز است، و بخشنده تمام نعمتها، و آفريننده همه موجودات، و اين صفات جز در ذات پاك او جمع نمى‏شود.