(آيه 63)- زارع خداوند است يا شما؟! تا كنون چهار دليل از دلائل هفتگانهاى را كه در اين سوره براى معاد ذكر شده خواندهايم. در اين آيه و آيات آينده به سه دليل ديگر كه هر كدام نمونهاى از قدرت بىپايان خدا در زندگى انسان است اشاره مىكند كه يكى مربوط به آفرينش دانههاى غذائى و ديگرى «آب» و سومى «آتش» است، زيرا سه ركن اساسى زندگى انسان را اينها تشكيل مىدهد، دانههاى گياهى مهمترين ماده غذائى انسان محسوب مىشود، و آب مهمترين مشروب، و آتش مهمترين وسيله براى اصلاح مواد غذائى و ساير امور زندگى است.
نخست مىفرمايد: «آيا هيچ در باره آنچه كشت مىكنيد انديشيدهايد»؟! (أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ).
(آيه 64)- «آيا شما آن را مىرويانيد يا ما مىرويانيم»؟ (أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ).
آرى اين خداوند است كه در درون دانه، يك سلول زنده بسيار كوچك آفريده كه وقتى در محيط مساعد قرار گرفت در آغاز از مواد غذائى آماده در خود دانه استفاده مىكند، جوانه مىزند، و ريشه مىدواند، سپس با سرعت عجيبى از مواد غذائى زمين كمك مىگيرد و گاه از يك تخم صدها يا هزاران تخم بر مىخيزد.
(آيه 65)- در اين آيه براى تأكيد روى اين مسأله كه انسان هيچ نقشى در مسأله نمو و رشد گياهان جز افشاندن دانه ندارد، مىافزايد: «هر گاه بخواهيم آن (زراعت) را مبدل به كاه درهم كوبيده مىكنيم (به گونهاى) كه تعجب كنيد»! (لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ).
آرى! مىتوانيم تندباد سمومى بفرستيم كه آن را قبل از بستن دانهها خشك كرده در هم بشكند، يا آفتى بر آن مسلط كنيم كه محصول را از بين ببرد، و نيز مىتوانيم سيل ملخها را بر آن بفرستيم.
آيا اگر زارع حقيقى شما بوديد اين امور امكان داشت؟ پس بدانيد همه اين بركات از جاى ديگر است.
(آيه 66)- آرى! تعجب مىكنيد و به حيرت فرو مىرويد و مىگوئيد: «به راستى ما زيان كردهايم» و سرمايه ز كف داديم، و چيزى به دست نياورديم (إِنَّا لَمُغْرَمُونَ).
(آيه 67)- «بلكه ما بكلى محروميم» و بيچاره (بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ).
(آيه 68)- اين آب و آتش از كيست؟ در اينجا اشاره به ششمين و هفتمين دليل معاد، در اين بخش از آيات سوره واقعه مىكند كه بيانگر قدرت خداوند بر همه چيز و بر احياى مردگان است.
نخست مىفرمايد: «آيا به آبى كه مىنوشيد انديشيدهايد»؟ (أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ).
