موضوع: شیطان

2. اين كه شيطان توبه كند و مجدداً به عبادت خداوند پرداخته و از وسوسه‌گري و اغوا و گمراهي دست بردارد و جزء مقرّبان درگاه حق‌ّ گردد، امري است كه "امكان عقلي‌" و ذاتي دارد، يعني "عقل‌"، چنين چيزي را محال نمي‌داند كه شيطان دوباره در صف ملائكه قرار گيرد، خصوصاً با توجه به نكته فوق‌، كه او موجودي مكلّف است وليكن توبه و قرب او به حق‌ّ، در عمل محقق نخواهد شد; زيرا با توجه به علم خداوند متعال به روحيه استكباري او، خبر از عدم توبه و هدايت او داده است؛ او را تا روز قيامت مورد لعنت خويش قرار داده "وَ إِن‌َّ عَلَيْكَ اللَّعْنَة‌َ إِلَي‌َ يَوْم‌ِ الدِّين‌ِ ;(حجر،35) و لعنت (و دوري از رحمت حق‌) تا روز قيامت بر تو خواهد بود." br> خداوند با تأكيد فراوان، او و پيروانش را اهل جهنّم خوانده و مي‌فرمايد: "به حق سوگند و حق مي‌گويم كه جهنّم را از تو و هر كدام از آنان كه از تو پيروي كند، پُر خواهم كرد."(ص‌،84ـ85) و هيچ معصيتي از هيچ كس سر نمي‌زند، مگر آن كه اغوا و وسوسه‌ شيطان در آن نقش دارد و در حقيقت‌، شيطان ريشه تمامي فسادها و معصيت‌ها است‌;در نتيجه همه لعنت‌ها وبال‌ها، حتي همان مقداري كه به خود گنه‌كاران متوجه است‌، به او نيز بر مي‌گردد.(تفسير الميزان‌، علامه طباطبايي‌;، ج 12، ص 159، اسماعيليان‌.) بنابراين‌، هر چند راه بازگشت دارد. ولي توان و قابليت برگشت را از خود سلب كرده‌ است.